Ειδήσεις για την Κεφαλονιά και τους Κεφαλονίτες

Κατηγορίες: Γιάννης Οικονομίδης Κινηματογράφος Πολιτισμός Συνεντεύξεις



Μιλώντας με τον Γιάννη Οικονομίδη, αν έχεις δει τις ταινίες του, το πρώτο πράγμα που φοβάσαι είναι ότι κάποια στιγμή θα βγει από πίσω του ένας τύπος και θ' αρχίσει να βρίζει ακατάσχετα ή να πυροβολεί αδιακρίτως.


Ο Γιάννης Οικονομίδης επισκέφτηκε την Κεφαλονιά προκειμένου να παραβρεθεί, προλογίσει και συζητήσει για την τελευταία ταινία του Μικρό Ψάρι, στα πλαίσια των κινηματογραφικών σεμιναρίων που διοργάνωσε το Κοινωνικό Εργαστήρι «Τραβέρσο» και πραγματοποίησε ο Μαρίνος Σκλαβουνάκης.

Στο περιθώριο της προβολής της ταινίας  έδωσε μια μεγάλη συνέντευξη στα Κεφαλονίτικα Νέα όπου μίλησε για τις ταινίες του και την αποδοχή που έχουν από κοινό και κριτικούς, για την υποκρισία και πραγματική εικόνα της ελληνικής κοινωνίας, για τα δικά του κινηματογραφικά ινδάλματα, την ελληνική κινηματογραφική... βιοτεχνία, την κρίση, τα αντανακλαστικά των Ελλήνων, και πολλά άλλα. 
Όμως, τίποτα απ' όλα αυτά δεν συμβαίνει και τελικά βλέπεις απέναντί σου έναν άνθρωπο ευγενικό αλλά ανυπόκριτο, ήσυχο αλλά παθιασμένο, με πολλές «πετριές» που όμως όλες έχουν τη δική τους λογική και τα δικά τους επιχειρήματα.

Ο Οικονομίδης έχει ανακατέψει πολλές φορές το στομάχι κριτικών και κοινού. Πότε με τη βία που περιέχουν οι ταινίες του και πότε με το να δείχνει αυτό που η ελληνική κοινωνία συνήθως κρύβει κάτω απ' το χαλί. Μια κοινωνία που εδώ και χρόνια βουλιάζει υποκρινόμενη ότι όλα βαίνουν καλώς, ότι, όλα είναι υπό έλεγχο.


Ο ήρωες δεν είναι πάντα ευγενικοί

Οι ήρωές του διαθέτουν, από την πρώτη κι όλας ταινία του, μια εσχατολογική χροιά. Μιλούν σαν να έχει ήδη περάσει η ώρα της Κρίσης. Σαν να είναι πλέον αργά. Από τον Δημήτρη του Σπιρτόκουτου μέχρι τον Στράτο στο Μικρό Ψάρι μοιάζουν σαν να παρέμειναν σ' αυτόν τον... ευλογημένο τόπο μόνο και μόνο για να μας υπενθυμίζουν το γιατί τα κάναμε τόσο... σκατά.

«Νομίζουμε ότι η ελληνική γλώσσα είναι η μόνο η γλώσσα των ποιητών», θα πει, υπερασπιζόμενος την ρεαλιστικότητα της γλώσσας των ηρώων του και τελικά των ταινιών του. Μόνο που κι εκείνος, τελικά, δημιουργεί ή προσπαθεί να δημιουργήσει, από την πρώτη μέχρι την πιο πρόσφατη ταινία του, και την Μπαλάντα της Τρύπιας Καρδιάς που έρχεται, τη δική του, κινηματογραφική ποιητική γλώσσα.

Γι' αυτό και διαθέτει ήδη πολλά από αυτά που αποκτούν οι γνήσιοι ποιητές στον τόπο μας:
Πάθος, εμμονές, φανατικούς φίλους και πολλούς πολλούς εχθρούς...




Η πρόκληση

Το πρώτο και πιο εύκολο πράγμα που έχουν πει πολλοί για τις ταινίες σου είναι ότι είναι προκλητικές. Είτε με τη γλώσσα είτε με τη βία... προκαλούν αντιδράσεις, συζητήσεις, οργή καμιά φορά... Το επιδιώκεις αυτό ή απλώς προκύπτει; 

Καμία σχέση... προκύπτει απλώς.

Βρίσκεις υποκριτική όλη αυτή τη συζήτηση;

Ναι! Γιατί το τελευταίο καταφύγιο του κάθε απατεώνα είναι να κατηγορήσει κάποιον ότι είναι προκλητικός αντί να προσπαθήσει να τον κατανοήσει. Ούτε μια στιγμή δεν μου περνάει απ' το μυαλό ότι αυτό που κάνω, το κάνω για να προκαλέσω. Το κάνω γιατί πιστεύω ότι έτσι είναι. Για μένα είναι τελείως φυσιολογικά όλα αυτά που αναπαριστώ. Όλα αυτά που λέω μέσα από την κινηματογραφική γλώσσα, για μένα είναι... εκ των ουκ άνευ. Δεν μπορούν να είναι αλλιώς, παρά μόνο έτσι.

Όταν παρουσιάζω έναν τοκογλύφο δηλαδή που ταλαιπωρεί ένα ανθρωπάκι, δεν θα βγει ακραία ή βίαια η σκηνή; Γιατί είναι προκλητικό κάτι τέτοιο; Έτσι δεν είναι η πραγματικότητα;



Στο Σπιρτόκουτο; Εκείνο το διαμέρισμα είναι η πραγματικότητα; Ή να το ρωτήσω αλλιώς, δεν διαλέγεις μια ακραία πλευρά της πραγματικότητας; Θα μου πεις... τι να κάνω, το Μικρό Σπίτι στο Λιβάδι; Κάποιοι ισχυρίζονται ότι το κάνεις για να προκαλέσεις, όχι μόνο θόρυβο, για να ενοχλήσεις, ας πούμε... Κάποιοι άλλοι ότι αυτό διαφημίζει και την ταινία... 


Όχι, όλο αυτό είναι μια αμήχανη προσέγγιση. Στην πραγματικότητα εγώ δέχομαι όλες αυτές τις αντιδράσεις, τις κριτικές και τις κατηγορίες που δέχεται κάποιος όταν ανοίγει για πρώτη φορά μια πόρτα. Ίσως μετά από 20-30 χρόνια να μην υπάρχει καν αυτό το... πράμα, αυτή η κατηγόρια απέναντι στη δουλειά μου.

Όλα αυτά λέγονται γιατί ήμασταν οι πρώτοι που δοκιμάσαμε μια άλλη γλώσσα στον ελληνικό κινηματογράφο, μια άλλη δραματουργία, μια άλλη συμπεριφορολογία, μια άλλη σεναριακή προσέγγιση πάνω στις ελληνικές ιστορίες. Όλο αυτό το πράγμα για άλλους είναι καλοδεχούμενο και το διαβάζουν όπως πρέπει να το διαβάσουν, για άλλους είναι ένα πράγμα ακραίο, προκλητικό, που δεν υπάρχει, που είναι υπερβολικό κ.τ.λ.

Παρ' όλο που γίνανε τόσα, ειδικά μέσα στα χρόνια της κρίσης, που έχουν βγει στο ίντερνετ, παρ' όλο που τα βλέπουν όλα αυτά μπροστά τους, ακόμα ακούω τέτοια πράγματα.


Επαρχία του... κερατά

Είναι υποκριτική η ελληνική κοινωνία κι εσύ μπήκες και έθιξες την εικόνα της;
Φυσικά είναι, όπως κάθε επαρχία... όπως κάθε επαρχιακή κοινωνία. Τι είναι; Μητροπολιτική κοινωνία; Επαρχία είναι... του κερατά...

Ο Έλληνας έχει γαλουχηθεί να πιστεύει ότι ελληνική γλώσσα είναι μόνο η γλώσσα των ποιητών. Δεν υπάρχει άλλη ελληνική γλώσσα πέρα από τη γλώσσα των ποιητών... Αν είναι ποτέ δυνατόν αυτό το πράγμα...

Στην Επιθεώρηση όμως τους αρέσει να βρίζουν

Ναι αλλά κι εκεί βρίζουν... επιθεωρησιακά, λίγο καραγκιοζίστικα...

Αρκεί κάποιος να περπατά στο δρόμο και νά 'χει τ' αυτιά του ανοιχτά. Άμα το κάνεις αυτό, καταλαβαίνεις και μαθαίνεις πολλά πράγματα.

Ας φύγουμε απ' όλα αυτά. Πέρα από τον ρεαλισμό τους, οι ταινίες σου έχουν ένα έντονο στυλιζάρισμα. Πρωτεύον για σένα δηλαδή είναι το μήνυμα ή η αισθητική στις ταινίες σου;

Η αισθητική μ' ενδιαφέρει αλλά δεν την φετιχοποιώ κι όλας... Πάει ανάλογα και με το τι δυνατότητες έχω κάθε φορά αλλά σαφώς για μένα προτεραιότητα έχει η δραματουργία. Οι ηθοποιοί, η ιστορία, τα πρόσωπα... Από 'κει και πέρα, σε δεύτερο τόνο έρχεται η αισθητική, η φόρμα. Τη φόρμα προσπαθώ να την προσαρμόσω και στις δυνατότητες της παραγωγής κάθε φορά. Θέλω σ' αυτό το επίπεδο, ό,τι γίνει, τουλάχιστον να είναι ολοκληρωμένο.

Κινηματογραφική βιοτεχνία

Να μιλήσουμε λίγο γι' αυτές τις δυνατότητες; Πώς είναι να κάνεις κινηματογράφο στην Ελλάδα;

Είναι βιοτεχνική η όλη φάση. Κάθε φορά που κάνεις μία ταινία, ξανα-ανακαλύπτεις το σινεμά απ' την αρχή, στην ουσία.

Γιατί το λες αυτό;

Το λέω γιατί δεν είμαστε μέρος μιας βιομηχανίας ή ενός καλο-λαδωμένου μηχανισμού όπου τα πράγματα πηγαίνουν και μόνα τους. Κάθε φορά είναι λίγο... Σισύφια προσπάθεια, πρέπει εσύ ν' ανεβάσεις την πέτρα μέχρι πάνω. Και, καμιά φορά, σου φεύγει και κατρακυλάει και κάτω...

Δεν υπάρχει μια οργανωμένη κατάσταση για να σε πάει κάπου δηλαδή. Εσύ πας τα πράγματα κάθε φορά, εσύ τα φτιάχνεις, εσύ τα σπρώχνεις, εσύ είσαι από πάνω, απ' την αρχή μέχρι το τέλος, είναι μια κατάσταση πιο... handmade... Με τα καλά του και τα κακά του. Με το μεγαλείο και τη μιζέρια του.

Έχει κι έναν ηρωισμό δηλαδή όλο αυτό εκτός από... μιζέρια;

Έχει δεν έχει;

Έχει. Στηρίζεται ένα μεγάλο κομμάτι σε εθελοντική δουλειά;

Στις πρώτες δύο ταινίες τουλάχιστον, ναι. Μετά όμως, δεν μπορείς να το κάνεις αυτό συνέχεια.



Λαϊκό αλλά όχι ποπ

Γιάννη, σου έχουν προσάψει ότι κάνεις ταινίες για το περιθώριο. Τώρα που όλο και μεγαλύτερες μάζες περιθωριοποιούνται μήπως γίνεις τελικά mainstream (γέλιο);

Δεν κάνω ταινίες για το περιθώριο.

Κάνεις λαϊκό σινεμά;

Φυσικά. Ποτέ δεν έκανα ένα σινεμά εστετίστικο ή ελιτίστικο ή περιθωριακό. Πάντα με ενδιαφέρει το πρώτο επίπεδο. Να καταλαβαίνει ο άλλος τι βλέπει, να ταυτίζεται, να συγκινείται, να παθαίνει κάτι, να θυμώνει, να γελάει, να γουστάρει.

Το πρώτο επίπεδο δηλαδή, που είναι το ψυχαγωγικό, μ' ενδιαφέρει, πάντα μ' ενδιέφερε, από την εποχή του Σπιρτόκουτου. Και μ' αυτά τα κριτήρια γράφω τα σενάρια, σκηνοθετώ, μοντάρω... δηλαδή, πάντα με τον θεατή... θα το καταλάβει αυτό δεν θα το καταλάβει; Θα έχει απορίες; Θα μπει μέσα του η σκηνή; Αυτά με αφορούν. Δεν είναι ότι κάνω σινεμά και... πάω και κάθομαι στη μύτη του βουνού και όποιος καταλάβει, κατάλαβε κι... ελάτε προς τα μένα....

Ο κόσμος ανταποκρίνεται;

Ανταποκρίνεται, ναι. Από εκεί και πέρα αν σε ένα επίπεδο πιο βαθύ, οι ταινίες μου είναι δυσάρεστες, δύσκολες, δυσκολοχώνευτες, βαριές, αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Αν δεν γουστάρουν δηλαδή αυτό που βλέπουν, είναι μια άλλη ιστορία. Αλλά κανείς δεν μπορεί να πει ότι δεν κατάλαβα ή ότι δεν παίζουν καλά οι ηθοποιοί, ότι δεν έχει καλή φωτογραφία, καλό μιξάζ, ότι όλο αυτό δηλαδή κατασκευαστικά... «δεν αξίζει το εισιτήριό μου», ας πούμε. Από εκεί και πέρα μπορεί να συμφωνείς, να διαφωνείς, να μην σ' αρέσει μια ταινία, αυτό είναι θεμιτό.



Κάνω λαϊκό σινεμά, όχι όμως ποπ σινεμά. Κι ελπίζω κάποτε να γράψει τη δική του ιστορία στον ελληνικό πολιτισμό. Αυτό με ενδιαφέρει... Όπως τό' χουν καταφέρει κάποια βιβλία, κάποια τραγούδια...

Τα δικά σου κινηματογραφικά ινδάλματα ποια είναι; Ποιοι σκηνοθέτες;

Πολλοί είναι, αλλά αυτός που με συγκινεί ιδιαίτερα είναι ο Λουί Μαλ. Μ' αρέσει πολύ... Από 'κει και πέρα ο Κασσαβέτης, ο Καζάν... οι μεγάλοι (ο Ταρκόφσκι, ο Όζου, ο Μπρεσόν...)

Κι από Έλληνες;

Από Έλληνες θα έλεγα, η Μαρκετάκη, ο Δαμιανός, ο Κώστας ο Μανουσάκης, ο Αγγελόπουλος, ο πρώτος, μέχρι τις Μέρες του '36..., ο Παπαδάκης. Αλλά ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου έχει η Τόνια Μαρκετάκη. Θεωρώ ότι ήταν πολύ μεγάλο ταλέντο. Αυτή η γυναίκα, βλέποντας τις ταινίες της νιώθω ότι, αν της δυνόταν η ευκαιρία, θα μπορούσε να κάνει ένα σπουδαίο σινεμά. Να κάνει το σινεμά που εμένα μου λείπει στην Ελλάδα. Με χαρακτήρες, με ήρωες, με δραματουργία, με λόγο, με ακραία διακυβεύματα μέσα στις σκηνές...

Συμφωνείς μ' αυτό που είχε πει κάποτε ο Κούνδουρος, ότι ο αμερικανικός κινηματογράφος έχει φύγει πιο μπροστά απ' όλους τους υπόλοιπους;

Εξαρτάται, τι εννοεί... σε πιο επίπεδο; Σαν βιομηχανία, μπορεί... Εγώ όμως έβλεπα τις προάλλες τη Φθινοπωρινή Σονάτα του Μπέργκμαν και λέω «Φίλε Σπίλμπεργκ, με όλα σου τα στρατεύματα δεν μπορείς να βγάλεις αυτό που έβγαλε ο άλλος με τρία άτομα σ' ένα σπίτι».



Πάμε λίγο στο θέατρο; Ετοιμάζεις μία παράσταση;

Ναι, για τον Οκτώβριο. Είναι στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου και θα είναι μια ελεύθερη διασκευή της Στέλλας Βιολάντη, του Ξενόπουλου. Μια ελεύθερη διασκευή στα καθ' ημάς, στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Στην ουσία είναι σαν να ξαναγράφουμε το έργο, το οποίο θα έχει τον τίτλο «Στέλλα, κοιμήσου». Παίζουν δυνατοί ηθοποιοί του θεάτρου: ο Στάθης Σταμουλακάτος, η Ιωάννα Κολλιοπούλου στους βασικούς ρόλους, πατέρα και κόρης. Είναι η πρώτη μου θεατρική απόπειρα...

Και η νέα ταινία;

Υπάρχει ένα σενάριο που το τρέχουμε. «Η μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς» είναι ο τίτλος και είσαι ο πρώτος που το λέω επίσημα. Είναι μια μαύρη κωμωδία με πολύ αίμα, με πάρα πολύ αίμα!

Και love story;

Και love story είναι και γκαγκστερικό είναι... πολύ πράμα. Όλα τα ελληνικά πάθη μέσα. Έχει τελειώσει το σενάριο και η προσπάθεια τώρα είναι να στήσουμε αξιοπρεπή διεθνή συμπαραγωγή πάλι.

Τούμπα

Με την κρίση πώς τα βλέπεις;

Πώς να τα δω; Εμείς τα λέγαμε και τα δείχναμε αυτά από το 2002 και τότε μας παίρνανε με τις πέτρες. Λέγανε ότι δεν συμβαίνουν αυτά και ο Οικονομίδης και η παρέα του είναι από άλλο πλανήτη, δεν γίνονται αυτά κ.τ.λ. Τώρα τα ζούμε αυτά.

Κανένα φως τριγύρω πιστεύεις ότι υπάρχει;

Πιστεύω ότι ακόμη έχουμε δρόμο. Δεν έχει σκάσει το μούτρο κάτω στο μπετόν. Κι αυτό μας τρομάζει όλους.

Για να δούμε... Αν τα αντανακλαστικά της κοινωνίας, της κοινότητας, του Έλληνα... αν υπάρχει όλο αυτό το πράγμα. Αν το φέρει τούμπα την τελευταία στιγμή...


Λ. Αθανασίου
για τα Κεφαλονίτικα Νέα







Σχολιάστε το άρθρο


Σχετικά άρθρα