Ο Κεφαλονίτης από το Διγαλέτο που δίχασε την καλλιτεχνική Αθήνα

zuyr1q4nΣτις 14 Απριλίου του 1931, ένας εικαστικός από το Διγαλέτο της Κεφαλονιάς θα πραγματοποιήσει την πρώτη του ατομική έκθεση στο ξενοδοχείο Palais de Versailles και θα διχάσει την καλλιτεχνική Αθήνα. Την έκθεση αυτή μάλιστα ανέλαβε να πραγματοποιήσει ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης μαζί με άλλους φίλους.

Ο Γεράσιμος Σταματελάτος, που την ίδια χρονιά άλλαξε, στα μητρώα του χωριού του, το επίθετό του σε Στέρης, θα βρεθεί στο επίκεντρο μιας μεγάλης έριδας που ξέσπασε στους καλλιτεχνικούς κύκλους, εξαιτίας του πρωτοποριακού χαρακτήρα των έργων που παρουσίασε στην έκθεση.

Λίγα χρόνια πριν, είχε επιστρέψει στην Ελλάδα από το Παρίσι στο οποίο διέμενε από το 1925, μόνο και μόνο για να ζωγραφίσει την ελληνική φύση.

Όμως, η έκθεση στην αίθουσα του ξενοδοχείου που βρισκόταν επί της συμβολής των οδών Αμαλίας και Όθωνος, στο κέντρο της Αθήνας, προκάλεσε πλήθος συζητήσεων, δημοσιεύσεων και ερίδων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και ο διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης Ζαχαρίας Παπαντωνίου, καθηγητής της Αισθητικής και της Ιστορίας της Τέχνης στην ΑΣΚΤ, ο οποίος μάλιστα είχε πρωτοστατήσει στις προσπάθειες ανατροπής του έως τότε καλλιτεχνικού «καθεστώτος», ειδικά στην Σχολή Καλών Τεχνών, έγραψε για τον Στέρη στο Ελεύθερον Βήμα:

«Είναι εύκολο προϊόν της σερεμπράλ, της εγκεφαλικής —αλλά ουδέποτε πνευματικής- τέχνης, που επαναλαμβάνεται σε μυριάδες σημερινών γυμνασμάτων (…), όταν όμως ξαναεμφανίζεται και μας προσφέρεται με αξιώσεις να μας βάλη σε σκέψεις, ως μόνον αποτέλεσμα έχει να σκεφτούμε ότι ο ζωγράφος των έχει δυστυχώς συγχύσει το αφηρημένο Arabesque με την τεράστια ιδέα της Τέχνης». Και σε άλλο σημείο του ίδιου δημοσιεύματος: «Ο κυβισμός είχε εργαστεί με αξιοσέβαστες πράγματι αναζητήσεις οι οποίες δεν πέρασαν χωρίς ωφέλεια, φτάσαμε όμως στο σημείο να πιστεύωμε ότι η κατάργησις της ανθρωπινής μορφής, επειδή ήταν το κεφάλαιο του νατουραλισμού, και η αποσύνθεσίς της σε κομματάκια περιπλεγμένα μέσα σε γεωμετρία, αποτελεί σύνθεσιν.,. Θα προσθέσω ότι στα τοπία Ελληνικών νησιών που παρουσιάζει δεν υπάρχει καμμία σύνθεσις και δεν μπορεί να δοθή αυτό το όνομα στη συμβατική παραμόρφωση των φυσικών σχημάτων που έκαμε, απλώς επειδή αυτά απομακρύνονται από το φυσικόν».

Ο δε Γιώργος Ιακωβίδης, πρ. διευθυντής της σχολής θα μιλήσει για τον Στέρη σε συνέντευξή του στον Κωστή Μπακατσιά, και θα αναφέρει:

«Ο Στέρης έως προ ολίγων ετών ήτο μαθητής μας. Ένα ταξίδι του στην Ευρώπην ήρκεσεν διά να δημιουργήση όλο αυτό το κομφούζιο των σχημάτων και των γραμμών εις το κεφάλι του. Δεν νομίζω όμως ότι αυτό που κάμει είναι ζωγραφική και απορώ πως έγινε τόσος λόγος δι’ αυτόν και δεν έγινε δι’ άλλους ζωγράφους νέους, όπως ο Βασιλείου λ.χ., οι οποίοι έχουν ειλικρινεστέραν κατ’ εμέ εκδήλωσιν…»

Οι αναφορές αυτές των δύο πνευματικών ταγών της εποχής θα προκαλέσουν μεγάλες αντιδράσεις σε πλήθος κριτικών της εποχής, όπως ήταν οι: Φώτος Πολίτης, Στρατής Δούκας, Αίνος Καρζής, Αντώνιος Δρίβας, Τάκης Παπατσώνης, Χρήστος Καρούζος και Γιάννης Μηλιάδης, που συνέταξαν μάλιστα για το σκοπό αυτό ένα φυλλάδιο, υπό τον τίτλο: Στέρης, 18 κριτικά άρθρα γύρω από μια έκθεση.

 Ας διαβάσουμε δύο από αυτά:

Γιάννης Μηλιάδης

«Είναι τουλάχιστον παράδοξο – όχι και τόσο για τον τόπο μας— ότι ένας τεχνοκριτικός, μιλάει με τόσο περιφρονητικό τρόπο για τη ματιέρα ενός έργου και μιας εποχής, σαν να ήταν ο πέμπτος τροχός της αμάξης. Τί σημασία έχουν -κραυγάζει- οι συνδυασμοί χρωμάτων και σχημάτων, αυτοί δεν αποτελούν σύνθεση όταν λείπει το στέρεο στοιχείο της μορφής. Γιατί διαλύσατε τη μορφή; Αυτή δα η μπόμπα είναι γεμάτη δακρυγόνα! Αλλά ας δούμε. Εμείς οι σνομπ ξέρουμε πως κάθε έκφραση είναι αναγκαστικά μια μορφή. Και ακόμα ότι δεν υπάρχει στην της Τέχνης εποχή που να μην τροποποίησε, να μην έφθειρε τη μορφή προηγουμένως… Το σφάλμα που κάνει κι εδώ ο κριτικός, είναι ότι υποκαθιστά αυθαίρετα στην καλλιτεχνική μορφή, τη φυσική μορφή. Και εντελώς ιδιαίτερα ενδιαφέρεται για την ανθρώπινη… Μορφή κυρίως είναι ο εσωτερικός χαρακτήρας που αλλοιώνει ή διαμορφώνει την εξωτερική όψη. Επομένως ουδέποτε υπήρξε μια φυσική μορφή αιώνια…».

Χρήστος Καρούζος

«Ποιοι είμαστε αυτοί οι “εμείς”; Το ξέρουμε όλοι πως, ευτυχώς για τη ζωή, δεν είμαστε όλοι ίδιοι, μπορούμε να ζούμε στην ίδια εποχή, αλλά δεν έχουμε τα ίδια χρόνια. Ώστε, πρώτα πρώτα, διαπιστώνουμε το γεγονός ότι αυτοί ο ι “εμείς” που μιλάμε για τη σύγχρονή μας τέχνη δεν είμαστε ολόκληρη η εποχή μας, αλλά μονάχα ένα κομμάτι της, και μάλιστα, στην περίπτωση του κ. Παπαντωνίου, ένα από χρονολογική άποψη παλιότερο συστατικό της».

Οι έριδες αυτές θα συνεχιστούν για αρκετά χρόνια και στην ουσία πολύ συχνά υποκρύπτουν προσωπικές κόντρες και εμπάθειες. Όμως παράλληλα προκαλούνται και από την ανάδυση νέων τρόπων έκφρασης. Το μορφικό περιεχόμενο αποκτάει νέα δυναμική, νέα ρεύματα εμφανίζονται ακόμη και από μεμονωμένους καλλιτέχνες και το σκηνικό μοιάζει πιο ρευστό, ίσως λοιπόν και πιο ενδιαφέρον, από ποτέ.

Έρευνα/Σύνταξη/επιμέλεια: Κεφαλονίτικα Νέα
με πληροφορίες από:
«Η καλλιτεχνική εκπαίδευση των νέων στην Ελλάδα (1836-1945)», Αντωνία Μερτύρη

Προηγούμενο άρθρο

ΣΧΟΛΙΑ

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0