Ιστορικό ντοκουμέντο: Ο ύμνος του Μαρινάτου στην Χούντα και η αρχαιοκαπηλία

Ο γεννήθηκε στις 4 Νοεμβρίου του 1901 στο Ληξούρι.

Υπήρξε αναμφισβήτητα ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες αρχαιολόγους, με τεράστιο ερευνητικό και ακαδημαϊκό έργο. Δυστυχώς όμως, δεν έμεινε στην ιστορία μόνο γι’ αυτό…

Ο Μαρινάτος ηταν παρών σε πολλές και σημαντικές αρχαιολογικές ανασκαφές, τόσο στην Κεφαλονιά (Μυκηναϊκό Νεκροταφείο στα Μονοπολάτα, ιερό του Πάνα στη Μελισσάνη) όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα, με σημαντικότερη ίσως την ανασκαφή που έφερε στο φως μία ολόκληρη πόλη στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης. Μπορεί η θεωρία του για την καταστροφή του μινωικού πολιτισμού από την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης να μην επαληθεύτηκε, όμως η ίδια η ανασκαφή θεωρήθηκε μία από τις σημαντικότερες παγκοσμίως.

Και πέρα από τις ανασκαφές όμως, θεωρήθηκε ένας από τους πιο πρωτοποριακούς αρχαιολόγους που ακολούθησε, και πολλές φορές δημιούργησε, νέες επιστημονικές μεθόδους έρευνας και μελέτης των αρχαιολογικών ευρημάτων.

Ήταν επίσης ένας από τους πρώτους Έλληνες επιστήμονες που ζήτησε και σε κάποιες περιπτώσεις κέρδισε την επιστροφή ελληνικών αρχαιοτήτων πίσω στην Ελλάδα από ευρωπαϊκά, κυρίως, μουσεία στα οποία αυτά βρίσκονταν.

Ο ύμνος προς τη Χούντα

Το πολυποίκιλο και σημαντικό έργο του Κεφαλονίτη αρχαιολόγου όμως, επισκιάστηκε από τις πολιτικές επιλογές του. 
Ο Μαρινάτος δεν έκρυψε ποτέ τις Δεξιές, συχνά ακροδεξιές και εθνικιστικές του απόψεις, οι οποίες έφτασαν μέχρι και στην εξύμνηση των καθεστώτων, τόσο της 4ης Αυγούστου, όσο και της 21ης Απριλίου. Το 1971 μάλιστα, εξέφρασε δημόσια την επιθυμία να ιδρύσει μουσείο Ελληνικής Φυλής…

Ίσως η χειρότερη στιγμή της πολιτικής του στάσης, αλλά και αυτή που τον εξέθεσε ανεπανόρθωτα,  όταν αποκαλύφθηκε αργότερα, ήταν η πανηγυρική ομιλία του στην Ακαδημία Αθηνών, στις 2 Μαΐου του 1968, «γιορτάζοντας» την πρώτη επέτειο του δικτατορικού καθεστώτος.  

Ο Μαρινάτος δεν δίστασε να αποκαλέσει τους δικτάτορες «άνδρας φιλοκινδύνους, άνδρας αγαθούς, άνδρας φιλοπάτριδας» που προκάλεσαν πανελλήνια… «ανακούφισις, όταν η 21η Απριλίου έθεσε τέρμα εις την αβεβαιότητα και την αγωνίαν της επαύριον».
Τον πανηγυρικό λόγο του παρουσιάζουν ολόκληρο για πρώτη φορά τα Κεφαλονίτικα Νέα.

Μικρά (αλλά χαρακτηριστικά) αποσπάσπατα της ομιλίας αυτής είχαν πρωτοδημοσιευτεί στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία (στη στήλη «Ιός»), στις 7.4.2007 και έκτοτε έχουν αναπαραχθεί πολλές φορές στο διαδίκτυο. Είναι όμως η πρώτη φορά που δημοσιεύεται ολόκληρη η ομιλία, από τα επίσημα πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών, της οποίας μάλιστα, δύο χρόνια αργότερα εκλέχθηκε πρόεδρος.

Η αρχαιοκαπηλία

Ο Μαρινάτος αυτή την ομιλία την πλήρωσε πολύ περισσότερο απ’ ότι την εξαργύρωσε. Μπορεί να εκλέχθηκε Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, και να μπόρεσε να συνεχίσει τις ανασκαφές που είχε ξεκινήσει, όμως σταδιακά διαπίστωνε ότι μαζί με τους συνταγματάρχες ανθούσε και η αρχαιοκαπηλία, και μάλιστα σε βαθμό ανεξέλεγκτο. 
Tο αρχαιοελληνικό ιδεώδες της Επταετίας, με… ρόδες

Πολλοί ισχυρίζονται ότι ο Κεφαλονίτης αρχαιολόγος έπεσε θύμα των ίδιων των αρχών του. Πίστεψε στην «εθνοσωτήριο» δράση των «επαναστατών», όμως σύντομα οι προσδοκίες του διαψεύστηκαν.


Πέρα από την πολιτική αθλιότητα και τις θηριωδίες του καθεστώτος, η Επταετία συνοδεύτηκε και από μία πολιτιστική εξαθλίωση όπου το κιτς βασίλευε, αλλά και εξαργυρωνόταν πολλές φορές με εκατομμύρια.

Τσολιάδες, τσάμικα, και αρχαία που… έκαναν φτερά

Η επιστολή στη Le Monde

Την ίδια χρονιά που ο Μαρινάτος επιβραβεύει τους δικτάτορες με τον πανηγυρικό του λόγο, μία επιστολή του διαπρεπή φιλολόγου Pierre Vidal-Naquet στη Le Monde, εμπλέκει τον διαπρεπή αρχαιολόγο με τις υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας στην Ελλάδα που ήδη ανησυχούν και εξοργίζουν τους επιστήμονες σε ολόκληρο τον κόσμο. 
Pierre Vidal-Naquet

Ο Vidal-Naquet δεν κατηγορεί ευθέως τον Μαρινάτο για συμμετοχή, όμως του προσάπτει την κάλυψη ενός καθεστώτος που κλείνει τα μάτια, αν δεν οργανώνει το ίδιο, όργια αρχαιοκαπηλίας σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια (αναφέρει χαρακτηριστικά την μεταφορά αρχαίων από Μουσείο της Παιανίας, στην Ελβετία καθώς και άλλα αρχαιολογικά εγκλήματα όπως τον σχεδιασμό για γκρέμισμα μέρους των αρχαίων τειχών του Πειραιά.  

Κατηγορεί επίσης το καθεστώς ότι έχει διαλύσει την Αρχαιολογική Υπηρεσία, με αποκλεισμούς και απολύσεις υπαλλήλων που φτάνουν το 70%, προκειμένου να διευκολυνθεί η ασύδοτη έκδοση οικοδομικών αδειών αλλά και να καλυφθεί η «αρχαιοκαπηλική δράση συνεργατών της κυβέρνησης». 
Ο Γάλλος κατηγορεί τον Μαρινάτο ότι ήταν επικεφαλής μιας τριανδρίας που αποτελούνταν από τον ίδιο, έναν ανώτερο αξιωματικό της αεροπορίας (κατά πάσα πιθανότητα αναφέρεται στον σμηναγό. Αντ. Σκαρμαλιωράκη, ο οποίος τοποθετήθηκε στην θέση του ταξίαρχου της Αεροπορίας το 1967 από το καθεστώς της Χούντας, και στη συνέχεια διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού μέχρι το 1973) και έναν τρίτο καθηγητή χωρίς διδακτορικό που είχε γίνει Έφορος. Η τριανδρία αυτή, σύμφωνα πάντα με τον Vidal-Naquet, διεύθυνε την Αρχαιολογική Υπηρεσία την ώρα που συνέβαιναν όλα αυτά τα εγκλήματα.

Η επιστολή βρίσκεται εδώ.

«Δεν είμαι πολιτικός»

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι, εκτός από την κατάπτυστη ομιλία του στην Ακαδημία, ο Μαρινάτος σπάνια εκφραζόταν δημόσια υπέρ του καθεστώτος. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που πολλοί υποστηρικτές του θεωρούν ότι ο ίδιος δεν ήθελε να έχει σχέση με τους δικτάτορες, τους οποίους κατά βάση υποτιμούσε. Κάτι τέτοιο όμως, δεν φάνηκε ποτέ στον δημόσιο λόγο…
Σε συνέντευξή του στους New York Times, τον Ιανουάριο του 1971, ισχυρίζεται ότι δεν τον ενδιαφέρει η πολιτική, παρά μόνο η επιστήμη του και πως απλώς βρίσκει «την παρούσα κυβέρνηση (sic) πιο πρόθυμη από τις προηγούμενες, να χρηματοδοτήσει τις ανασκαφές του».
Όπως και νά ‘χει, ο Μαρινάτος με την υποστήριξη της δικτατορίας, αμαύρωσε την εικόνα του ως επιστήμονα. Όσο κι αν πίστευε στον ελληνικό πολιτισμό, υπηρετώντας την ανάδειξη περίτεχνων μνημείων του, με την ανοχή, συμπόρευση και εν τέλει τη συνεργασία με τη χούντα, θάμπωσε, για να μην πούμε έθαψε, τα κατά τα άλλα, περίλαμπρα προσωπικά του επιτεύγματα.

Η αρχαία πόλη στο Ακρωτήρι, Φωτογραφία: wikimedia

Σύνταξη/επιμέλεια: Κεφαλονίτικα Νέα
με πληροφορίες από
– «
Ανδρέας Βλαχόπουλος: Επί των ήλων του τύπου.
Ο Σπυρίδων Μαρινάτος στον τύπο 50 χρόνων
(1925-1974)»
– Εφημερίδα Le Monde
– Εφημερίδα New York Times
– Πρακτικά Ακαδημίας Αθηνών
– Αρχείο Σπυρίδωνος Μαρινάτου (ΑΣΚΣΑ)

ΣΧΟΛΙΑ

WORDPRESS: 0