Γ. Παλαβός: Το αστείο

Πολλά έχουν γραφτεί για το «Αστείο» του Γιάννη Παλαβού. Πρόκειται για μία συλλογή διηγημάτων που κυκλοφόρησε το 2012  από τη Νεφέλη και περιλαμβάνει δεκαεπτά διηγήματα. Το βιβλίο έκανε αμέσως αίσθηση μεταξύ των αναγνωστών και έλαβε πολύ θετικές κριτικές από τον Τύπο. Βραβεύτηκε με το Βραβείο Διηγήματος του περιοδικού Αναγνώστης και ένα χρόνο αργότερα απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος
Να την πω την αμαρτία μου; Θα την πω: δεν έχω σε μεγάλη εκτίμηση τα ελληνικά βραβεία, ειδικά αυτά που έχουν την κρατική βούλα. Δεν εντυπωσιάζομαι και δεν σπεύδω να διαβάσω ένα βραβευθέν έργο. Το ίδιο και με τις περισσότερες κριτικές. Για την ακρίβεια, πρώτα διαβάζω ποιος το γράφει και μετά αποφασίζω αν θα εμπιστευθώ την κριτική ή όχι. Περισσότερο εμπιστεύομαι τη γνώμη φίλων αναγνωστών και δύο ή τριών βιβλιοπωλών που μου προμηθεύουν βιβλία εδώ και χρόνια. Το «Αστείο» το αγόρασα τελικά μετά πρόταση του βιβλιοπώλη μου αλλά από πείσμα για τον μεγάλο ντόρο που γινόταν τότε το άφησα αδιάβαστο στο ράφι μου για περίπου δύο χρόνια. Λάθος μου. 

Πρόκειται πράγματι για μία εξαιρετική συλλογή διηγημάτων. Μερικά από αυτά κινούνται στο χώρο του μαγικού ρεαλισμού, όπου η πραγματικότητα εμπλέκεται με την φαντασία του αφηγητή, τέχνασμα που εξυπηρετεί την αφήγηση σε παράλληλους χρόνους και χώρους, όπως η ιστορία «Γέροι άνθρωποι» όπου η πεθαμένη γιαγιά του αφηγητή εμφανίζεται ως κοριτσόπουλο στο θολωμένο όνειρό του για να ξαναπεί την ιστορία της ή όπως το διήγημα «Ο Σαράντος Ζουργός δεν μπορεί να το εξηγήσει» όπου ο μεσήλικας αφηγητής ανακαλύπτει στο όνειρό του των έρωτα των γονιών του καθώς περιμένει (μάταια;) τη γριά μάνα του να ξυπνήσει από τη νάρκωση. Και τα δύο αυτά καλογραμμένα διηγήματα, μαζί με το «Αυτοκόλλητο», όπου ένας πιτσιρικάς κάνει για πρώτη φορά ποδήλατο χωρίς βοηθητικές υπό την επίβλεψη του πατέρα του, θα μπορούσα ταπεινά να τα χαρακτηρίσω ως ιστορίες ενηλικίωσης, από αυτές που γράφονται εξερευνώντας από απόσταση την παιδική / εφηβική ηλικία. 
Μια άλλη συνισταμένη του βιβλίου είναι η ελληνική επαρχία, και συγκεκριμένα η δυτική Μακεδονία, που λειτουργεί ως καμβάς για μερικά από τα καλύτερα διηγήματα της συλλογής: στο «Δάσος», ένας πειθήνιος ανιψιός σκοτώνει το «άχρηστο» σκυλί του υποτασσόμενος στη θέληση του χοντράνθρωπου θείου του, για να εξαφανιστεί μέσα στη νύχτα από τις τύψεις ενώ στην σκληρή ιστορία «Φώτα» ένα μωρό κατασπαράσσεται στο χωράφι με τις ροδακινιές από τρία σκελετωμένα σκυλιά λόγω ελλιπούς επίβλεψης. 
Μια ιστορία που ξεχώρισα από το βιβλίο είναι το διήγημα «Νίκος Τσούμπας». Επαρχία και πάλι, σε συνεταιριστικό εργοστάσιο στο Βελβεντό (τόπο καταγωγής του συγγραφέα) εκεί όπου καίγονται τα νιάτα και τα όνειρα μέσα σε τολύπες απαξίωσης για όσους καταφέρνουν τελικά να ξεφύγουν από τη μιζέρια. Πραγματικά, συγκλονιστική ιστορία. 
Ενδιαφέρον έχει και ο καταιγιστικός μονόλογος ενός εφοριακού στην ιστορία «Τιμής ένεκεν»: ο αφηγητής, τσακισμένος από το διαζύγιο με την άτιμη και βουτηγμένος στην αυτολύπηση και την οργή, αναγνωρίζει στο πρόσωπό της την αιτία για την μετριότητα και την αποτυχία του… Από το βιβλίο δεν λείπει και μία χιουμοριστική αναφορά στον Κάφκα, στην ιστορία «Γι αλλαγή», που είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που μια μέρα ξαφνικά μετατρέπεται σε συρραπτικό 🙂 Τι να κάνουμε, μοιραία ο Κάφκα έθεσε τα στάνταρ για τις μεταμορφώσεις! 
Η γραφή του Γιάννη Παλαβού είναι στρωτή, χωρίς μεγάλες εξάρσεις (καλό αυτό) και διαθέτει ένα σημαντικό και δυσεύρετο χαρακτηριστικό: είναι ανεπιτήδευτη, χωρίς στολίδια και περικοκλάδες, ούτε λεξιλογικά ούτε αφηγηματικά. Αν και στο βιβλίο περιέχονται ιστορίες ποικίλου ύφους που φανερώνουν ότι ο συγγραφέας πειραματίζεται με διάφορα λογοτεχνικά είδη, νομίζω ότι τα καταφέρνει πολύ καλά και σίγουρα άξιζε να τιμηθεί από τους αναγνώστες και την κριτική. Προσωπικά πάντως, οι ιστορίες που απόλαυσα περισσότερο ήταν οι στυγνές, οι ρεαλιστικές: «Νίκος Τσούμπας», «Στο δάσος» και  «Από την αρχή», μια ιστορία για τους κύκλους της ζωής και εν τέλει τη μοναξιά, για να αναφέρω μόνο μερικές. 
Το ιδιαίτερα καλαίσθητο εξώφυλλο του βιβλίου είναι αναπαραγωγή ζωγραφικού έργου του Τάκη Γιαννούσα, ενός ιδιαίτερου ανθρώπου, συμπατριώτη του συγγραφέα, για τον οποίο μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Το «Αστείο» έχει φτάσει ήδη στην τέταρτη έκδοσή του και σίγουρα αξίζει να το διαβάσετε. 
μεταφράστρια 

Προηγούμενο άρθρο
Επόμενο άρθρο