Ούρσουλα Φώσκολου: Το κήτος

Η Ούρσουλα Φώσκολου είναι νέα πεζογράφος. Νέα και καλλιτεχνικά, καθώς το «Κήτος» είναι το πρώτο της βιβλίο, αλλά και ηλικιακά: είναι γεννημένη το 1986. Παρ’ όλα αυτά η δουλειά της αποπνέει έναν αέρα που παραπέμπει σε συγγραφείς μεγαλύτερης ηλικίας. Αφ’ ενός, γράφει σε πολυτονικό: περίεργη επιλογή, κατά τη γνώμη μου, καθώς δεν είμαι σίγουρη τι ακριβώς προσθέτει ή αφαιρεί από το κείμενο. Αφ’ ετέρου, η θεματολογία της περιλαμβάνει μεν τον έρωτα και την ενηλικίωση, θέματα που συναντάμε σε πεζογράφους της γενιάς της, αλλά πολύ συχνά τα μικρά αφηγήματα του «Κήτους» αναφέρονται σε αγαπημένους νεκρούς και στα γηρατειά. Άλλη μία μη αναμενόμενη επιλογή από μία τριαντάρα.


Το βιβλίο περιλαμβάνει εικοσιπέντε μικρά μονοσέλιδα κείμενα και δέκα μεγαλύτερης έκτασης αφηγήματα. Τα μικροκείμενα του πρώτου μέρους μοιάζουν με φωτογραφικά στιγμιότυπα που κινούντα μεταξύ ρεαλισμού και υπερρεαλισμού, μεταξύ πραγματικού και φανταστικού, φτιάχνοντας τον καμβά πάνω στον οποίο εξελίσσονται και τα αφηγήματα του βιβλίου, που δεν είναι άλλος από την παιδική ηλικία ιδωμένη με ενήλικο μάτι. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει δέκα, πιο ολοκληρωμένα κατά τη γνώμη μου, μικρά πεζά που δίνουν στην συγγραφέα τη δυνατότητα να ξεδιπλώσει καλύτερα την αφηγηματική της ικανότητα.

Η αφήγηση είναι πάντα σε πρώτο πρόσωπο αλλά ο αφηγητής δεν είναι το ίδιο πρόσωπο σε όλες τις ιστορίες. Για την ακρίβεια, δεν μας συστήνεται ποτέ: η ταυτότητά του/της αναδεικνύεται μόνο μέσα από την αφήγηση και τη σχέση του με τα πρόσωπα, πράγμα που βρήκα ευφυές και λογοτεχνικά ενδιαφέρον. Άλλωστε, η Φώσκολου δεν επιχειρεί να πει ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος, με καθορισμένους ήρωες και αντι-ήρωες στο πλαίσιο της αφήγησης. Μοιάζει περισσότερο να ανασυνθέτει αναμνήσεις μέσα από την κοιλιά του «κήτους» δηλαδή από την παιδική ηλικία. Η προμετωπίδα του βιβλίου είναι ένας στίχος του Σαραντάρη: «Κατάγομαι από τα παιδικά μου χρόνια/ όπως από μία χώρα» και νομίζω ότι τα πεζά που περιλαμβάνονται σε αυτόν τον μικρό τόμο δικαιολογούν και …επαυξάνουν το νόημα των στίχων του Σαραντάρη. 
Τολμώ να πω ότι είμαι ιδιαίτερα επιφυλακτική (πλέον) απέναντι σε ιστορίες που στηρίζονται στο… ρετρό μπλέξιμο πραγματικού και φανταστικού προκειμένου να αποδώσουν μέσα από αυτό το κλίμα του φανταστικού ρεαλισμού μία όψη του κόσμου μας πασπαλισμένη με ολίγον από όνειρο για να πορευόμαστε. Με ικανοποίηση διαπίστωσα ότι η Φώσκολου δεν κάνει αυτό. Η συγγραφέας δια στόματος αφηγητή / αφηγήτριας καταπιάνεται με τις αναμνήσεις που φέρει μέσα του /της ως θραύσματα και ασχημάτιστες ή θολές εικόνες και επιχειρεί – πολύ πετυχημένα – να τις αποκωδικοποιήσει στο ενήλικο παρόν του/ της χρησιμοποιώντας το μεταφυσικό στοιχείο μόνο ως κλειδί για να ερμηνεύσει, εκ των υστέρων, πράγματα που σε ένα παιδί μοιάζουν μυστήρια και ανεξιχνίαστα. Αποτέλεσμα είναι δέκα ενδιαφέρουσες ιστορίες μέσα στις οποίες ο αναγνώστης θα ανακαλύψει ορισμένα διαμάντια όπως «Η πείνα» και το «Σινεμασκόπ».  
Ένα ακόμα στοιχείο που εκτίμησα στη γραφή της Φώσκολου είναι η γλώσσα: βεβαίως, είναι στρωτή και προσεγμένη, ως οφείλει, αλλά αυτό που μου άρεσε περισσότερο ήταν ότι μοιάζει να είναι ελεύθερη από οποιαδήποτε ποιητικίζουσα επιρροή. Το πρακτικό, το καθημερινό, το απλό του λόγου μπορεί να δημιουργήσει εξίσου ποιητικές εικόνες απαλλαγμένες από περιττούς και κακούς λυρικούς ή άλλους μιμητισμούς, αφήνοντας μόνο στην οπτική του συγγραφέα την ευθύνη να δημιουργήσει ένα εκφραστικό λογοτεχνικό έργο. 
Το «Κήτος» της Ούρσουλας Φώσκολου ήταν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα – και ελπιδοφόρα –  πράγματα που διάβασα τον τελευταίο καιρό. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη.
Μπορείτε να διαβάσετε μερικά από τα πεζά που περιλαμβάνει εδώ κι εδώ
μεταφράστρια