Φ.Κάφκα: Διηγήματα και μικρά πεζά

Η λογοτεχνία που δημιούργησε ο Φραντς Κάφκα είναι τόσο ιδιαίτερη και διακριτή ώστε το επίθετο «καφκικός» έχει περάσει σε διάφορες γλώσσες για να περιγράψει έναν κόσμο σχεδόν εφιαλτικό, μπλεγμένο σε απίστευτα γραφειοκρατικά και κοινωνικά γρανάζια, παγιδευμένο σε μια ατέρμονη επανάληψη που απομυζά κάθε δημιουργική ικανότητα και διάθεση του ατόμου, μπερδεύοντας συχνά τα όρια της πραγματικότητας με την φαντασία. Στον κόσμο του Κάφκα είναι απόλυτα φυσιολογικό να ξυπνήσουμε μια μέρα μεταμορφωμένοι σε κατσαρίδες και να ανησυχούμε απλά μήπως αργήσουμε στη δουλειά. Στον κόσμο του Κάφκα στον καθένα θα μπορούσε να τύχει να συλληφθεί, να κατηγορηθεί και να δικαστεί χωρίς κανείς να του εξηγήσει το έγκλημά του. 

Εκτός όμως από τα κλασικά και πολυαγαπημένα έργα του Κάφκα (Μεταμόρφωση, Δίκη, Πύργος, Αμερική) που κυκλοφορούν σε διάφορες εκδόσεις στα ελληνικά, μεγάλη αξία έχουν και τα μικρότερα πεζά και διηγήματα του συγγραφέα που βρίσκονται συγκεντρωμένα στον ομώνυμο τόμο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροές στη σειρά «Γερμανόφωνοι Συγγραφείς» σε επιλογή και μετάφραση της Αλεξάνδρας Ρασιδάκη. Η συγκεκριμένη έκδοση συγκεντρώνει τόσο τα κείμενα που είχε δημοσιεύσει αυτόνομα ο ίδιος ο Κάφκα όσο και αυτά που δημοσιεύτηκαν μετά τον θάνατό του από τον φίλο του Max Brod. Άλλα είναι μόλις μία ή δύο παράγραφοι και άλλα περισσότερο εκτενή, κάποια είναι ημιτελή ενώ σε όλα διατηρείται η αρχική στίξη – μια κλεφτή ματιά στο σημειωματάριο του συγγραφέα. 
Επιχειρώντας μία μάλλον αδέξια κατάταξη των κειμένων, κάποια διηγήματα όπως το εκπληκτικό «Μπλούμφελντ, ένας μεσήλικας εργένης» και το «Ένα παλιό φύλλο» είναι στο γνώριμο ύφος του συγγραφέα της «Μεταμόρφωσης»: οι πρωταγωνιστές ζουν την απλή ζωή τους αναλισκόμενοι σε ένα σωρό μικρές λεπτομέρειες που όμως δημιουργούν γύρω τους ένα συμπαγές τείχος παλινωδιών και ευφάνταστων (ή και φανταστικών) ανακαλύψεων για τους άλλους και τον εαυτό τους. Σε άλλα κείμενα, το καφκικό χιούμορ είναι μια ευχάριστη έκπληξη ενώ η λεπτή ειρωνεία είναι ο βασικός καμβάς πάνω στον οποίο ξετυλίγονται οι ιστορίες εντός και εκτός του αφηγητή. Κείμενα όπως τα «Μεγάλος θόρυβος», «Αποφάσεις», «Προς σκέψη για κυρίους ιππείς» και «Ξαφνικός περίπατος» είναι μερικές τέτοιες ιστορίες ενώ δεν λείπουν φυσικά τα διηγήματα με στοιχεία του αλλόκοτου και του υπερφυσικού όπως το «Χθες ήρθε μια λιποθυμία» και το μικρό διαμάντι «Ποσειδώνας» όπου ο πανίσχυρος κατά τ’ άλλα θεός της θάλασσας δεν μπορεί να απολαύσει ούτε στο ελάχιστο το υγρό στοιχείο, παγιδευμένος όπως είναι στη γραφειοκρατική διαχείριση του βυθού!
Άλλα μικρά αριστουργήματα που περιλαμβάνονται στη συλλογή είναι «Η γέφυρα», «Ο καβαλάρης του κουβά» που είχε ξοδέψει όλο το κάρβουνο και το «Τσακάλια και Άραβες» για να αναφέρω μόνο μερικά. Διαβάζοντας Κάφκα μετά από καιρό ήταν μια γενναία ανάσα καλής, στιβαρής, ανώτερης ποιότητας λογοτεχνίας, από εκείνες τις στιγμές που η ανάγνωση προσφέρει πραγματική απόλαυση και αφορμές για στοχασμό, επιτελώντας, κατά τη γνώμη μου, το ουσιαστικό της έργο. Σαν ευκαιρία, λοιπόν, για σκέψη παραθέτω ένα μικρό πεζό από την έκδοση:
Το διπλανό χωριό
Ο παππούς μου συνήθιζε να λέει: «Η ζωή είναι απίστευτα σύντομη. Τώρα, στις αναμνήσεις μου στριμώχνονται όλα τόσο πολύ που δεν μπορώ να καταλάβω πώς μπορεί ένας νέος άνθρωπος να αποφασίσει να ανέβει στο άλογό του για να πάει στο διπλανό χωριό, χωρίς να φοβάται ότι – αφήνοντας κατά μέρος τις ατυχείς συμπτώσεις – ήδη ο χρόνος της συνηθισμένης, χωρίς δυσάρεστα απρόοπτα, ζωής δεν επαρκεί ούτε στο ελάχιστο για μια τέτοια διαδρομή». 
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην καλαίσθητη έκδοση των Ροών, που συμπληρώνεται από συνοπτική εργοβιογραφία του συγγραφέα, περιλαμβάνεται και το ημιτελές διήγημα «Το κτίσμα» που είχε κυκλοφορήσει αυτοτελώς παλιότερα από την Άγρα και που είναι το τελευταίο που έγραψε ο Κάφκα λίγο πριν την εισαγωγή του σε σανατόριο και τον θάνατό του ένα χρόνο περίπου αργότερα.

μεταφράστρια