Τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο της κρίσης

Πέρασαν σχεδόν τριάντα χρόνια από τότε που ο Αμερικάνος διανοητής Φράνσις
Φουκουγιάμα επαναδιατύπωσε την θεωρία του Φρίντριχ Χέγκελ για το «τέλος της
Ιστορίας», υποστηρίζοντας ότι «η ορθότητα της φιλελεύθερης Δημοκρατίας, ως
σύστημα διακυβέρνησης, είναι καθολικώς αποδεκτή, καθώς υπέταξε τις
αντίπαλες ιδεολογίες».

Η αλαζονική αυτή θέση, η οποία αντιμετώπισε την κοινωνική αρχιτεκτονική ως
στατικό μέγεθος και διέγραψε μονομιάς την κοινωνικό-ιστορική ανάγνωση του
κόσμου, εμφανώς δεν μπορούσε να δει το πρόβλημα προκειμένου να προτείνει
και τη σωστή λύση. Έτσι, εκτός από την θεωρητική κριτική που δέχτηκε,
αποδείχθηκε κούφια εν τοις πράγμασι, αφού, μεταξύ πολλών άλλων, έκτοτε
υπήρξαν κραυγαλέες οπισθοχωρήσεις και στα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα
και στις ατομικές ελευθερίες παγκοσμίως, αλλά και αφυπνίστηκε ο εθνικισμός
και αναβίωσε ο εφιάλτης του θρησκευτικού φανατισμού και της διαίρεσης Δύσης
– Ανατολής. Η δε νεοφιλελεύθερη απορρύθμιση των θεμελίων του κοινωνικού μας
βίου απειλεί πια ευθέως τα δικαιώματα μεγάλου μέρους του παγκόσμιου
πληθυσμού, ενώ η περίφημη φιλελεύθερη κοινωνία τείνει να γίνει -αν δεν έχει
γίνει ήδη- η διαρκώς αθετούμενη υπόσχεση κοινωνικής ειρήνης και ευημερίας.

Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί, ως πίστωση, ότι ο ωφελιμισμός, το βασικό
ιδεολογικό υπόβαθρο της φιλελεύθερης σκέψης, ως η αποζήτηση της
μεγιστοποίησης της ευτυχίας σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων,
υπήρξε ριζοσπαστικός απέναντι στην προνομιούχα ελίτ της εποχής του, όταν
επωφελούνταν άδικα αυτή σε βάρος της αγροτικής και εργατικής πλειονότητας.

Ως αποτέλεσμα, στις φιλελεύθερες δημοκρατίες της δικής μας πλέον εποχής,
ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού έχει αποκτήσει τα βασικά ατομικά και κάποια
πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ξεκινώντας με τα κινήματα των πολιτικών
δικαιωμάτων των δεκαετιών του 1950 και 1960, πολλά από τα φλέγοντα πολιτικά
ζητήματα έχουν επικεντρωθεί στα δικαιώματα των ιστορικά καταπιεσμένων
μειονοτήτων -όπως οι αφροαμερικάνοι, οι ομοφυλόφιλοι, οι γηγενείς λαοί ή τα
άτομα με ειδικές ανάγκες. Σε αντιδιαστολή με τις αυστηρά ωφελιμιστικές
μετρήσεις του συμφέροντός μας, είτε ως κοινωνία είτε ως άτομα, βρίσκεται
κάτι στα ενορατικά μας ένστικτα που προκρίνει ως δίκαιο το ιδεώδες της
ισότητας. Οι αντιλήψεις περί ισότητας όμως ποικίλλουν. Όσο και να έχουμε
εμπιστοσύνη σε μια συγκεκριμένη αντίληψη περί ισότητας, αυτή πρέπει να
ελεγχθεί απέναντι σε άλλες, εν πολλοίς όμοιες, πλην όμως ταυτόχρονα και
ανταγωνιστικές αντιλήψεις.

Έτσι, στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σημειώθηκε μια αξιοσημείωτη
πρόοδος, υπό την έννοια ότι ενώ τους προηγούμενους αιώνες η αντίδραση
απέναντι σε κάθε είδους εξανδραποδισμό αποτελούσε ένα ζήτημα ατομικής
ηθικής συγκρότησης, εδώ και κάποιες δεκαετίες αποτελεί σε κάποιες
περιπτώσεις καθήκον που επιβάλλει συγκεκριμένες πράξεις.

Απόρροια βέβαια του ατομικισμού που διέπει τη φιλοσοφία της φιλελεύθερης
σκέψης υπήρξε η ταξινόμηση των δικαιωμάτων και, εν τέλει, η τροπή αυτών σε
ιεραρχική αξιολόγηση. Με τον τρόπο αυτό είχαμε την ανεπαίσθητη για τους
πολλούς από εμάς απονομή ενός δογματικού πρωτείου στα ατομικά δικαιώματα
και δη στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας και την καχεκτική δικαιϊκή εφαρμογή των
δικαιωμάτων που αφορούν τις ατομικές ελευθερίες, αλλά και την απλή αναφορά
και ευχετική καταγραφή των περισσοτέρων πολιτικών και κοινωνικών
δικαιωμάτων.

Κατά συνέπεια μόνον τα ατομικά δικαιώματα -ιδιαίτερα δε αυτό της
ιδιοκτησίας, που σταδιακά ανακηρύχτηκε στο απόλυτα προστατευτέο ατομικό
δικαίωμα- περιβλήθηκαν μανδύα δικαιϊκή πληρότητας, ενώ τα περισσότερα από
τα υπόλοιπα θεωρήθηκαν και [παρα]θεωρούνται ακόμη ως παρεπόμενα και ατελή.
Έτσι, για παράδειγμα, τα πολιτικά και ιδίως τα κοινωνικά δικαιώματα
αποστεώθηκαν σε απλές κατευθυντήριες οδηγίες, νουθεσίες και υποδείξεις για
την Πολιτεία και δεν αναγνωρίστηκαν με θετικό τρόπο από το Δίκαιο, ενώ αυτά
που αποτελούν καταγεγραμμένους κανόνες δικαίου και προορίζονται για την
προστασία των ατομικών ελευθεριών, συνεχώς υποχωρούν και περιστέλλονται με
την επίκληση και εφαρμογή θολών και γκρίζων δικαιϊκών δογμάτων, όπως αυτό
της κατάστασης ανάγκης, πίσω από τα οποία συνήθως κρύβεται ο οικονομικός
φετιχισμός της εποχής μας.

Με αυτά και με αυτά, δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ζούμε στην εποχή που
τα ανθρώπινα δικαιώματα εκπίπτουν σταδιακά πάλι σε προνόμια.

Αλλά, ως γνωστόν, τα προνόμια αφορούν τους λίγους.

Ζούμε στην εποχή που παρακολουθούμε αδιάφορα την επιβολή διακρίσεων από
μόνο το τυχαίο γεγονός της γέννησης κάποιου ανθρώπου στο τάδε σημείο της
επιφάνειας της γης ή της πρόσδεσής του στη δείνα πολιτειακή κοινότητα.

Έτσι συνηθίσαμε να βλέπουμε τον ικέτη ως κάτι λιγότερο από άνθρωπο.

Ζούμε στην εποχή που ακόμα ακούγεται -πότε υπόκωφα και πότε δυνατά- ο
συντηρητικός απόηχος αλλοτινών εποχών και συζητάμε για το αν η σεξουαλική
συμπεριφορά κάποιου μπορεί να λειτουργεί ως βάση συναγωγής και απόδοσης
ίδιων με εμάς πολιτικών δικαιωμάτων.

Έτσι εξοικειωνόμαστε πάλι με την εικόνα ότι ο «άλλος», ο «διαφορετικός» από
εμάς, είναι κάτι λιγότερο από πολίτης.

Με τον τρόπο αυτό όμως, σιγά – σιγά, η ανθρώπινη ύπαρξη υποβιβάζεται πάλι
σε ένα παίγνιο της τύχης.

Η προσαρμοστικότητα όμως είναι η ευχή και η κατάρα του ανθρώπινου είδους.

Για τα θέματα αυτά ο Δικηγορικός Σύλλογος Πατρών και η Επιτροπή αυτού για
τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, διοργανώνουν την Παρασκευή, 1 η Ιουνίου 2018,
εκδήλωση-ημερίδα, στην αίθουσα διαλέξεων Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών
«Κωστής Στεφανόπουλος», στην οδό Φιλοποίμενος 24 & Ρήγα Φεραίου, (Γ΄
όροφος).

Εισηγητές της ημερίδας θα είναι εκπρόσωποι αναγνωρισμένων εγχώριων και
διεθνών φορέων και ειδικότερα η κα. Κλειώ Παπαπαντολέων,
δικηγόρος και Πρόεδρος Ελληνικής Ένωσης για τα δικαιώματα του Ανθρώπου, η
οποία θα μιλήσει για τον «Εγκλεισμό, τις συνθήκες κράτησης και τα
δικαιώματα των κρατουμένων», ο κ. Βασίλειος Κερασιώτης,
δικηγόρος και Μέλος του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας
και Διευθυντής HIAS Ελλάδας, με εισήγηση για τις «Όψεις του ρατσιστικού
εγκλήματος στην Ελλάδα» και αναφορές στην νομολογία και τέλος ο κ. Γαβριήλ Σακελλαρίδης, Διευθυντής του Ελληνικού
Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας, ο οποίος θα αναφερθεί στο
προσφυγικό-μεταναστευτικό ζήτημα με ειδικότερο θέμα εισήγησης «Ζωές σε
αναμονή- δύο χρόνια μετά τη συμφωνία Ε.Ε. και Τουρκίας». Χαιρετισμό θα
απευθύνει ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών, κ. Αθανάσιος Ζούπας,
ενώ τις εργασίες της ημερίδας θα συντονίζει ο κ. Μαρίνος Σκανδάμης,
Δικηγόρος και Διδάκτωρ της Νομικής Σχολής ΔΠΘ.

Ελάτε λοιπόν να συζητήσουμε και να γνωριστούμε.