Χ.Ρούλφο: Ο κάμπος στις φλόγες

Ο Μεξικανός Χουάν Ρούλφο, ο μεγάλος στυλίστας της Λατινικής Αμερικής, κατάφερε να περάσει στο πάνθεον των σημαντικότερων συγγραφέων του 20ου αιώνα, έχοντας δημοσιεύσει δύο μόνο βιβλία: τη συλλογή διηγημάτων «Ο κάμπος στις φλόγες» (1953) και το αριστουργηματικό μυθιστόρημα «Πέδρο Πάραμο» (1955) ενώ ένα ακόμα διήγημά του, ο «Χρυσός Κόκκορας», έργο που επίσης γράφτηκε τη διετία 1956-1958, δημοσιεύτηκε πολύ αργότερα, το 1980, μόλις έξι χρόνια πριν τον θάνατο του συγγραφέα από καρκίνο του πνεύμονα. Κοινός θεματικός άξονας σε όλο το συγγραφικό έργο του Ρούλφο είναι η πολυτάραχη ιστορία του Μεξικού από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τα μέσα, περίπου του 20ου. 
Ο «Κάμπος στις φλόγες» περιλαμβάνει 17 διηγήματα που εκτυλίσσονται σε τρεις περιόδους: η πρώτη αφορά στη Μεξικανική Επανάσταση του 1910, η δεύτερη στην άγρια μετεμφυλιακή περίοδο και η τρίτη στον πόλεμο των Κριστέρος (1926 – 1929), μια περίοδος σημαντική για τον συγγραφέα καθώς ως παιδί είδε τον πατέρα του να δολοφονείται τότε από φανατικούς Καθολικούς. Τα διηγήματα, σε αφήγηση στο πρώτο ή στο τρίτο πρόσωπο, εξελίσσονται όλα στη ρημαγμένη μεξικανική ύπαιθρο.
Ανυδρία, φτώχεια και βία συνθέτουν ένα σχεδόν απόκοσμο σκηνικό που ταυτίζεται με την ψυχολογική κατάσταση των ηρώων – ή μάλλον των αντι-ηρώων  – του Ρούλφο: η απογοήτευση από τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις της επανάστασης, η βιαιότητα ως μοναδικό μέσο επιβίωσης, η εχθρότητα και η πολιτική δημαγωγία, η περιθωριοποίηση, η προδοσία, η δεισιδαιμονία και συχνά η ατέρμονη οδύσσεια κάτω από τον καυτό ήλιο ή εν κρυπτώ, τη νύχτα, φτιάχνουν εικόνες τραγωδίας και αδυναμίας παρουσιάζοντας ανάγλυφα τόσο την εποχή όσο και τους ανθρώπους της. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο φυσικής και ψυχικής ερήμωσης, η ωμότητα αντιμετωπίζεται ως φυσική συνέπεια και η απόγνωση ως κοινός παρονομαστής. 
Παρά το σχεδόν εξοντωτικό σκηνικό, φυσικό και ψυχολογικό, η αφήγηση του Ρούλφο αποφεύγει τους τραγικούς τόνους και μέσα από την οικονομία ή ακόμα και την ποιητικότητα, συχνά, της γραφής του, ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να βυθιστεί στις ιστορίες. Μία από τις πιο συγκλονιστικές είναι η ιστορία με τίτλο «Δεν ακούς να γαβγίζουν τα σκυλιά» στην οποία ένας γέρος πατέρας κουβαλά στη ράχη του τον τραυματισμένο γιο του μες τη νύχτα με σκοπό να φτάσουν σ’ ένα χωριό όπου θα μπορούν να ζητήσουν ιατρική φροντίδα. Μόνο που ο γιος είναι ένας εγκληματίας, ένας καταζητούμενος φονιάς και ο πατέρας το ξέρει αυτό πολύ καλά. Σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής, ο πατέρας άλλοτε εκλιπαρεί κι άλλοτε απαιτεί με εκφοβισμούς από τον γιο του να μετανοήσει για τις πράξεις του, αλλά μάταια. Ο Ιγκάνσιο, ο γιος, δεν συγκινείται ούτε όταν ο πατέρας επικαλείται τη μνήμη της πεθαμένης μάνας του. Αδιάφορος και σκληρός με τον ευεργέτη του μέχρι το τέλος, ο Ιγκάνσιο ούτε καν μπαίνει στον κόπο να ειδοποιήσει τον κατάκοπο πατέρα που τον κουβαλά στους ώμους ότι ακούει τα σκυλιά, που θα πει ότι πλησιάζουν στο χωριό. 
Μια άλλη δυνατή ιστορία έχει τίτλο «Μας δώσανε τη γη». Εδώ πρωταγωνιστές είναι μια χούφτα αγράμματοι και ακτήμονες χωρικοί που οδοιπορούν κάτω από τον καυτό ήλιο για μέρες με σκοπό να φτάσουν στη γη που τους δόθηκε από την κυβέρνηση μετά την Επανάσταση ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες τους προς την πατρίδα. Μόνο που το χωράφι που τους δίνεται βρίσκεται στη μέση της μεξικανικής ερήμου, στον μεγάλο, άνυδρο Κάμπο. 
Τόση και τόση γης για το τίποτα. Γλιστρούν τα μάτια σου γιατί δε βρίσκουν κάτι να σταθούνε. Μονάχα λίγες σαύρες βγάζουνε το κεφάλι έξω από τις τρύπες τους και μόλις νιώθουνε την κάψα του ήλιου τρέχουνε να κρυφτούν στον ίσκιο κάποιας πέτρας. Αλλά εμείς, όταν θα πρέπει να δουλέψουμε εδώ, τι θα κάνουμε για να δροσιστούμε από τον ήλιο, ε; Γιατί εμάς μας έδωσαν να σπείρουμε αυτό το στρώμα από χαλίκια; […] Μα δε μας άφησαν να πούμε τα δικά μας. Ο απεσταλμένος δεν ερχότανε να κουβεντιάσει μαζί μας. Μας έβαλε στα χέρια τα χαρτιά και είπε “… Κανείς δεν είπε ότι θα σας δίνονταν χωράφια ποτιστικά. Μόλις βρέξει στον Κάμπο, το καλαμπόκι θα φυτρώνει σαν να το τραβάνε”. “Μα κύριε απεσταλμένε, η γη είναι σουρωμένη και σκληρή. Πώς θα μπει μέσα το αλέτρι σ’ ετούτο τον πετρότοπο που είναι η γη του Κάμπου;” […] “Αυτό να το δηλώσετε γραπτώς. Και τώρα φύγετε. Με το τσιφλίκι πρέπει να τα βάλετε, όχι με την Κυβέρνηση που σας δίνει τη γη, ήταν η απάντηση του απεσταλμένου γραφειοκράτη που τυπικώς είχε εκτελέσει τα καθήκοντά του. 
Μια τρίτη ιστορία που αγαπώ πολύ απ’ το βιβλίο, που ούτως ή άλλως συγκαταλέγεται στα πιο αγαπημένα μου αναγνώσματα, είναι αυτή με τίτλο «Είναι που είμαστε πολύ φτωχοί». Σ’ αυτήν την ιστορία, η αγελάδα μιας οικογένειας χάνεται σε πλημμύρα μαζί με κάθε ελπίδα να μην οδηγηθεί η μικρή κόρη στην πορνεία… 
Η γλώσσα του Ρούλφο, προφορική και γάργαρη, έχει αποδοθεί εξαιρετικά από τη μεταφράστρια Έφη Γιαννοπούλου. Δίπλα σε αυτό, αξίζει να θυμηθούμε το σχόλιο του Γάλλου συγγραφέα Ζαν Μαρί Γκυστάβ Λε Κλεζιό, (εδώ κλέβω λίγο από το οπισθόφυλο του βιβλίου) ο οποίος το 2008, στον λόγο του για την αποδοχή του βραβείου Νόμπελ, αναφέρθηκε στα διηγήματα του Ρούλφο λέγοντας: «Η γλώσσα του Ρούλφο φέρει όλο το παρελθόν του, την ιστορία της παιδικής του ηλικίας. […] Η προφορικότητά του δεν είναι μεταγραφή, είναι μια τέχνη που ενσωματώνει το πραγματικό και το επανεπινοεί. Ο Κάμπος στις φλόγες φλέγεται μέσα στην οικουμενική μνήμη, καθένα από τα αφηγήματά του μας αφήνει ένα ανεξίτηλο σημάδι, που περιγράφει καλύτερα απ’ οτιδήποτε άλλο τον παραλογισμό της ανθρώπινης ιστορίας, και γεννά τον πυρετό της συγκίνησης, τη μόνη μας ελπίδα σωτηρίας». 
Η επιρροή του ολιγόγραφου Ρούλφο ήταν πολύ σημαντική στους πεζογράφους του λεγόμενου boom της λατινοαμερικάνικης πεζογραφίας κατά τη δεκαετία του 1960. Ο σπουδαιότερος απ’ όλους, ο αγαπημένος Γκάμπο – Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες – είχε πει ότι όταν ένιωσε το περίφημο «μπλοκάρισμα του συγγραφέα» μετά τα πρώτα τέσσερα βιβλία του, η «ανακάλυψη» του Πέδρο Πάραμο το 1961, του άλλαξε τη ζωή και του άνοιξε τον δρόμο προς το αριστούργημα 100 χρόνια μοναξιά. «Το έργο [που έχει εκδόσει ο Χουάν Ρούλφο] δεν πρέπει να είναι περισσότερες από τριακόσιες σελίδες όλο κι όλο, αλλά νομίζω ότι θα αντέξει τόσο στο χρόνο όσο και οι σελίδες που έχουν διασωθεί από το έργο του Σοφοκλή» ήταν τα λόγια θαυμασμού και εκτίμησης του Μάρκες (πηγή εδώ). 
Το βιβλίο «Ο κάμπος στις φλόγες» του Χουάν Ρούλφο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, όπως και το μυθιστόρημα «Πέδρο Πάραμο», και το εξώφυλλό του κοσμείται από μία φωτογραφία του ίδιου του Ρούλφο, ο οποίος, ως ανθρωπολόγος, διέτρεξε όλο το Μεξικό αφήνοντας παρακαταθήκη εκατοντάδες φωτογραφίες. Μερικές από αυτές μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ

μεταφράστρια 

ΣΧΟΛΙΑ

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0