Τα μουσεία είναι για τους ανθρώπους (Στέλλα Λιάτου)

Τι σημαίνει «μουσείο»; Τι περικλείει ο όρος «πολιτιστική κληρονομιά»; Τι σημαίνει «διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς»;

Οι επαγγελματίες των μουσείων, ανάλογα ο καθένας με τις γνώσεις και την εμπειρία του, έχουν κατ’ ανάγκη αναπτύξει απαντήσεις σε τέτοια πρωταρχικής σημασίας για το έργο τους ερωτήματα. 1

Σύμφωνα με τον επικρατέστερο ορισμό που δόθηκε το 2007 από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM): «Το Μουσείο είναι ένας μη κερδοσκοπικός μόνιμος θεσμός/οργανισμός (institution) στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοιχτός στο κοινό, ο οποίος αποκτά, συντηρεί, ερευνά, προβάλλει και εκθέτει την υλική και άυλη κληρονομιά της ανθρωπότητας και του περιβάλλοντός της, με στόχο την εκπαίδευση, μελέτη και ψυχαγωγία».

Το μουσείο στην σύγχρονη εποχή καλείται ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στους επισκέπτες/το κοινό του μουσείου και σε αυτό που το μουσείο προσφέρει στο κοινό για να δει. Επομένως, σε αυτή την περίπτωση καταλαβαίνουμε το μουσείο ως φορέα κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς, μιας κληρονομιάς που ενώνει τα μέλη μιας κοινότητας και στην οποία αυτά τα μέλη αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους, κατανοούν και αντιλαμβάνονται τον κόσμο αλλά και την ίδια τους την ταυτότητα.

Το μουσείο ξεφεύγει από τον καθαρά εκπαιδευτικό του ρόλο, ρόλο που έπαιξε μέχρι τη δεκαετία του ’80, και αναπτύσσει τον κοινωνικό του ρόλο και ακόμα περισσότερο τον κοινοτικο-κεντρικό του ρόλο, δηλαδή βάζει την κοινότητα στο κέντρο του κι όχι αυτά καθαυτά τα αντικείμενα.

Το Μουσείο, ως φορέας, χρειάζεται να αυξήσει την αίσθηση ευμάρειας στο κοινό, να ενισχύσει την περηφάνια λόγω καταγωγής, τους δεσμούς με την τοπική κοινωνία και ιστορία, να ερμηνεύσει , να προκαλέσει και να δώσει κίνητρα σκέψης, να δημιουργήσει δεσμούς με το κοινό, ανοίγοντας ένα διάλογο βασισμένο στις προσωπικές εμπειρίες. Εξάλλου, κατανοούμε καλύτερα ό,τι μπορούμε να το συσχετίσουμε με τις προσωπικές μας εμπειρίες.

Το βασικό ερώτημα όμως που τίθεται είναι εάν τα μουσεία ανταπεξέρχονται στις ανάγκες, τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες όλων των επισκεπτών, ανεξάρτητα από το φύλο, την ηλικία , τη μόρφωση , την κοινωνική ή την οικονομικής τους κατάσταση.

Σύμφωνα με τον Nick Merimman(Insitute of Archeology, University College, London), τρεις ήταν οι αιτίες που οδήγησαν τα μουσεία να στρέψουν την προσοχή τους σε ενέργειες ώστε να αποτινάξουν την αρνητική τους εικόνα και να γίνουν προσιτά στο ευρύ κοινό:

1. Η συνειδητοποίηση του ανερχόμενου κοινωνικού ρόλου του μουσείου, στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και της εξέλιξης της κοινωνίας.

2.Η απαίτηση για περισσότερη υπευθυνότητα στη διαχείριση των δημοσίων κονδυλίων.

3.Ο αυξημένος ανταγωνισμός από τους άλλους τομείς της «βιομηχανίας της πολιτισμικής κληρονομιάς » καθώς και από το σύνολο της «βιομηχανίας της διασκέδασης».

Μπορούν να συσχετιστούν όμως όροι όπως «marketing», «αγορά» και «μουσείο»;

Πιθανότατα να ξαφνιάζει αυτός ο συσχετισμός, ειδικά όταν κάποιοι εμμένουν στον συντηρητικό ρόλο του μουσείου, αυτόν της εκπαίδευσης και μόνο.

Στην πραγματικότητα όμως ο ανταγωνισμός που υπάρχει ανάμεσα στα μουσεία και σε άλλους φορείς πολιτιστικής κληρονομιάς ή αναψυχής (η «βιομηχανία της διασκέδασης» λοιπόν) είναι μεγάλος σε άλλες χώρες κι αρχίζει να διαφαίνεται και στην ελληνική πραγματικότητα.

Επιτυχημένα είναι τα μουσεία που ακολουθούν τους κανόνες marketing και προσφέρουν ποικίλες και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες . Σωστές υπηρεσίες και σωστό marketing δεν αφορά μόνο τους επισκέπτες και το κοινό αλλά επίσης την αναζήτηση χρηματοδοτών, εθελοντών, δωρητών, κλπ.

Σε ένα μακρόχρονο πλάνο λειτουργίας ενός μουσείου χρειάζεται να γίνουν μελέτες, ποιοτικές και ποσοτικές, προκειμένου να διασφαλιστεί τόσο η σωστή λειτουργία του φορέα όσο και η βιωσιμότητά του. Και στη βιωσιμότητά του έχουν θέση και οι συναισθηματικοί, τοπικοί & προσωπικοί παράγοντες, οι οποίοι όμως πρέπει να συνεκτιμηθούν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο και με όρους της τρέχουσας πραγματικότητας, οικονομικής και κοινωνικο-πολιτιστικής.

Τα μουσεία δεν είναι κτήμα και προνόμια μιας πεφωτισμένης ελίτ , αλλά:

Τα μουσεία είναι για τους ανθρώπους ,

και επιτυχημένο γίνεται αυτό το μουσείο που αναγνωρίζει τις ευκαιρίες που φέρνουν στο έργο του η συμμετοχή και η εμπλοκή του κοινού με αυτό.

Στέλλα Οδ.Λιάτου

Ιστορικός – Αρχαιολόγος

Μ.Α. Museum and Artefact Studies

*Με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει για τη μεταφορά του μουσείου Φυσικής Ιστορίας από τα .

1 Βασικές Έννοιες της Mουσειολογίας, André Desvallées και François Mairesse, ICOM-Ελληνικό Τμήμα, 2014

ΣΧΟΛΙΑ

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0