Από τον Πλάτανο του Αγίου στον Αλή Πασά και στο ΕΑΜ-Πλατάνια που έγραψαν ιστορία.

Από τον Πλάτανο του Αγίου στον Αλή Πασά και στο ΕΑΜ-Πλατάνια που έγραψαν ιστορία.

"Δέντρο με τεράστιες διαστάσεις έχει φυτευθεί πριν 400 χρόνια από τον πολιούχο της Κεφαλονιάς, όταν εμόναζε στο μοναστήρι".

Άρρηκτα συνδεδεμένα με μύθους και πραγματικότητες της πορείας του λαού μας μέσα στο διάβα του χρόνου, είναι τα δέντρα εκείνα που παράλληλα με την ιστορία ή τον μύθο που κρύβουν κάτω από τις φυλλωσιές τους, στολίζουν τα ομορφότερα μέρη της Ελλάδας. Φυσικά, ο λόγος για τα όμορφα, περήφανα και αιωνόβια Πλατάνια.

Και πράγματι, μυθικά και ιστορικά πλατάνια όπως ο πλάτανος του Ιπποκράτη στην Κω, όπου με τη συλλογή φύλλων του μαζί με σκόρδο, κυδώνι, σταφύλι και ρόδι δημιουργείται μια αρμαθιά που λέγεται αρκιχρονιά, έθιμο τελούμενο κάθε 1η Σεπτεμβρίου, ο πλάτανος δίπλα στο ιστορικό γεφύρι της Άρτας για τον οποίο λέγεται ότι ο Αλή Πασάς κρεμούσε από τα κλαδιά του τους χριστιανούς και μαζί του τα Πέντε Αδέρφια στους Κομποτάδες της Ρούμελης που και πάλι ο Αλή Πασάς κρεμούσε τους ανυπότακτους Ρωμιούς, αλλά και ο πλάτανος στην Κνωσσό όπου ο Δίας και η Ήρα παντρεύτηκαν, δίνουν ένα καλό… παράδειγμα για την συμβολή του συγκεκριμένου δέντρου στην παράδοσή μας, αλλά και στην ίδια την ιστορία μας.

Κι αν τα παραδείγματα αυτά είναι μόνο… ενδεικτικά, “έρχεται” το 2003 ένα κείμενο του Νίκου Καραντινού στον Ριζοσπάστη, για να δώσει αδιάψευστα στοιχεία:

“…Η ΔΙΗΓΗΣΗ του Γέρου του Μοριά δίνει το περιστατικό: «…Οταν εμβήκα εις την Τριπολιτσά, με έδειξαν τον πλάτανο εις το παζάρι όπου εκρέμαγαν τους Ελληνες. Αναστέναξα και είπα: Αντε, πόσοι από το σόγι μου και από το έθνος μου εκρεμάσθησαν εκεί. Και διέταξα και τον έκοψαν…». Μνημείο ιερό, που θα μπορούσε να ‘ναι ακόμα ζωντανό.

ΚΙ ΕΙΝΑΙ κι άλλα πολλά τα ονομαστά πλατάνια αυτά, που κινούνται ανάμεσα στο θρύλο και στην ιστορία. Στα βάθη των αιώνων το πλατάνι της Σπάρτης, αυτό που φύτεψε ο Μενέλαος ξεκινώντας για την Τροία. Το πλατάνι που φύτεψε στους Δελφούς ο Αγαμέμνονας. Φυσικά δεν μπορεί να ξεχαστεί ο πλάτανος της Κω, που μνημονεύεται από τους Φράγκους του Μεσαίωνα. Εριχνε τον ίσκιο του ολόκληρη πλατεία, μαγαζιά και παζάρι στη ρίζα του από τα χρόνια του Ιπποκράτη…

Η ΚΟΝΤΙΝΗ μας Εύβοια έχει κι αυτή παρ’ όλες τις καταστροφές μεγάλο τέτοιο πλούτο με ιστορικά πλατάνια. Ο Κ. Σιμόπουλος θυμίζει τον πλάτανο του Αχμέτ Αγά, με είκοσι μέτρα ο γύρος του κορμού του, και που στον ίσκιο του στάλιζαν δυο χιλιάδες γιδοπρόβατα…

ΡΩΤΟΥΣΕ τότε (το 1976) ο ιστορικός και δημοσιογράφος: «…Υπάρχει ακόμα; Πριν από μερικά χρόνια τον είδα πνιγμένο στα μπάζα του μεταλλείου. Τέτοιο δεντροθεριό δεν βρίσκεται στον κόσμο…». Και για να συμπληρώσουμε την εικόνα θυμίζουμε πως κάπου κάπου τέτοια δεντροθεριά αιωνόβια «κουράζονται», σπάνε ξαφνικά…

ΣΤΟΝ κορμό του πλάτανου θα κρεμαστούν του χωριού όλα τα μαντάτα της ζωής αλλά και του θανάτου τα αγγελτήρια. Κάτω από τα αιωνόβια πλατάνια θα λειτουργήσουν όλα εκείνα τα υπαίθρια βουλευτήρια της Εθνικής Αντίστασης στα χρόνια του ΕΑΜ, τα φύτρα της καινούριας Ελλάδας. Εκεί κάτω από τον πλάτανο τα κλέφτικα και τα αντάρτικα λημέρια

Στα ιστορικά πλατάνια της χώρας μας, σημαντική θέση κατέχει και το δικό μας πλατάνι… σύμβολο: Είναι ο πλάτανος της μονής του Αγίου Γερασίμου στην , από τον οποίο αναφέρεται πως  οι προσκυνητές έπαιρναν φύλλα για φυλακτό.

Την ιστορικότητα του “δικού μας” πλάτανου, την συναντάμε εκτός των άλλων και σε ένα άρθρο του δασολόγου και συγγραφέα Σεραφείμ Τσιτσά που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “ΔΑΣΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ” το 1978 και το οποίο αναδημοσιεύεται ηλεκτρονικά στο dasarxeio.gr και στο οποίο αναφέρονται τα 12 ιστορικά  αιωνόβια πλατάνια που σώζονται από τους χρόνους του Μεγάλου Αγώνα :

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΛΑΤΑΝΙΑ

1. Ο πλάτανος της Αρτας στην αριστερή όχθη του Άραχθου δίπλα στο θρυλικό γιοφύρι. Από τα κλωνάρια του κρεμούσε ο Αλή Πασάς τους ανυπόταχτους ραγιάδες. Τον πόνο των πλατανιών που βεβήλωνε ο τύραννος τραγουδάει η δημοτική μας μούσα:

– Τι έχεις καημένε πλάτανε και στέκεις μαραμένος;
με το νερά στη ρίζα σου και πάλι μαραμένος;
– Παιδιά μ ’ σα με ρωτήσατε να σας το μαρτυρήσω:
Αλή Πασάς επέρασε με δεκαοχτώ χιλιάδες,
κ’ ούλοι στον ίσκιο μ’ έκατσαν, ’ποκάτ’ απ’ τη δροσιά μου
κι’ ούλοι σημάδι μ’ έβαλαν κι’ ούλοι με ντουφέκισαν
κι’ αυτός ο γέρο Αλή Πασάς μες στην καρδιά μου ρίχνει.

2. Ο πλάτανος της Αγίας Λαύρας. Κάτω από αυτόν ο Παλαιών Πατρών Επίσκοπος Γερμανός άναψε πρώτος τη θρυαλλίδα για την Ανάσταση του Γένους κι ευλόγησε την ιστορική του απόφαση: Λευτεριά ή θάνατος!

3. Τα ιστορικά πλατάνια των Κομποτάδων. Τα καμαρώνουν όσοι ταξιδεύουν από τη Λαμία για τα Λουτρά της Υπάτης και το περίφημο μοναστήρι Αγάθωνα. Βρίσκονται δίπλα και δεξιά του αμαξιτού δρόμου, στο κέντρο του χωρίου Κομποτάδες. Κάτω από τα πλατάνια αυτά έγινε στις 20 Απριλίου 1821 σύσκεψη των οπλαρχηγών της Ρούμελης, Διάκου, Πανουριά και Δυοβουνιώτη για την άμυνα κατά του τουρκικού στρατού, που είχε τον επίλογο της στις νεώτερες Θερμοπύλες, το γνωστό ολοκαύτωμα του Διάκου στην Αλαμάνα.

4. Ο πλάτανος του Ναυπλίου. Κάτω από αυτόν έγινε το 1832 η βάφτιση του Τρικούπη που ονομάστηκε Χαρίλαος για να δείξουν τη γενική χαρά του ελληνικού λαού για την απελευθέρωση της Ελλάδος.

Κάτω από τον ίδιο πλάτανο έγινε ο πρώτος εθνικός έρανος του 1821, στον οποίο μια γνωστή ζητιάνα του Ναυπλίου – η Ψωροκώσταινα – έδωσε όλες τις οικονομίες και μαζί μ’ αυτές κληροδότησε το παρατσούκλι της στο Κράτος, που ονομάστηκε… Ψωροκώσταινα. Όταν δε το 1843 έθαψαν δίπλα στη ρίζα του τα οστά του Υψηλάντη, ο επικήδειος ρήτορας έπλεξε και το εγκώμιο του ιστορικού πλατάνου: «Πλάτανε, ω πλάτανε, μάρτυς της εν Επαναστάσει εθνικής δόξης μας, αστέγων εξέδρα, του Βουλευτικού και του Εκτελεστικού μας ρητορικόν βήμα και πνύξ της νέας Ελλάδος, ω Πλάτανε…».

5. Η πλατάνα της Εύβοιας. Δίπλα στον αμαξιτό Προκόπι – Μαντούδι, στον αριστερό όχτο του ποταμού Κηρέα και κοντά στο χωριό Προκόπι. Είναι περίφημη για την περίμετρο του κορμού της, κάπου 18 μέτρα, αλλά και για το συμπαγή κορμό της, δίχως κουφάλα, σαν χιλιόχρονη πουρνάρα. Είναι το χοντρότερο ελληνικό δέντρο, γι’ αυτό το επισκέπτονται όλοι όσοι ταξιδεύουν στο ιερό σκήνωμα του Αγιάννη του Ρώσσου στο Προκόπι.

6. Ο Ιερός Πλάτανος της «Πλατανιώτισσας». Στις φαρδιές κουφάλες των πλατάνων η ευσέβεια των παλιών ανθρώπων στέγαζε εικόνες του Χριστού, της Παναγιάς και Αγίων. Μια τέτοια κουφάλα η μεγαλύτερη στον τόπο μας, βρίσκεται στην περιφέρεια Καλαβρύτων, στο χωριό Κλαπατζούνα, που μετονομάστηκε «Πλατανιώτισσα» από τα πολλά και σημαδιακά πλατάνια του. Τρία από τα πλατάνια αυτά, ύψους 20 περίπου μέτρων ενώνονται κοντά στη βάση τους σ’ ενιαίο φυτικό σχηματισμό με μια τεράστια κουφάλα με ελλειπτική (σε σχήμα αυγού) διατομή, πού έχει διαστάσεις απίθανες. 3,5 μέτρα η μικρή της διάμετρος και οχτώ η μεγάλη. Έτσι διαμορφώθηκε η ξύλινη αυτή σπηλιά σ’ εκκλησάκι της Παναγιάς με το μικρό του «Ιερό» και την Αγία Τράπεζα κι ένα χώρο για 15 προσκυνητές. Στην ξύλινη οροφή, όπου τερματίζεται ή διάβρωση των σπλάχνων του γιγαντιαίου πλάτανου (και συνεχίζεται πια ο συμπαγής κορμός του) έχει αποτυπωθεί η μορφή της Εικόνας της Παναγιάς του Μεγάλου Σπηλαίου, με την ιστορία του οποίου συμπορεύεται η περίφημη αυτή ξύλινη κατακόμβη, μια ιστορία πού ξεκινάει εδώ και 1600 χρόνια.

Για το πλατάνι αυτό της Πλατανιώτισσας έχει γράψει ένα αξιόλογο βιβλιαράκι ο Δασονόμος Δη μ. Κανελλόπουλος με πρόλογο από μέρους αυτού που γράφει τις γραμμές αυτές.

7. Ο ιστορικός πλάτανος του Χατζηχαμπέζου στο Στόμιο της Λάρισας κοντά στις εκβολές του ΠηνειούΣτον πλάτανο αυτό κρέμασε ο γιος του Αλή Πασά Βελής το δημογέροντα του τόπου Αντώνη Χατζηχαμπέζο, γιατί αρνήθηκε να του παραχωρήσει για τσιφλίκι του την περιοχή, σαν εκπρόσωπός της. Με δόλο ακολούθησε η δολοφονία του Τούρκου φίλου του Εμάζ Μπέη, που σκίστηκε να γλιτώσει το δημογέροντα Χατζηχαμπέζο. Τα δυο αυτά εγκλήματα του Αλή- λέει η τοπική ιστορία – υπήρξαν μοιραία πολιτικά του σφάλματα. Οι Λαρισαίοι Μπέηδες, που τους είχε «κάψει την κάπα» ο Αλή Πασάς, ορκίστηκαν εκδίκηση. Με μια ακόμα αφορμή, τα δυο αυτά εγκλήματα ενός εξέχοντος χριστιανού και ενός δυναμικού Τούρκου έφτασαν στο Διβάνι και με τη συμπαράσταση του Μεγάλου Βεζύρη (εχθρού του Αλή) Χαλίλ πέτυχαν να γίνει ο αρβανίτης αντάρτης της Ηπείρου «φερμανλής» δηλαδή επικηρυγμένος, με τη γνωστή του κατάληξη.

Με τέτοια σπουδαία γεγονότα, προεπαναστατικά, έχει συνδεθεί ο αιωνόβιος πλάτανος του Στομίου. Για τον πλάτανο αυτό έχει γράψει ενδιαφέρον ιστορικό άρθρο ο Θεσσαλός δημοσιογράφος Βάσος Καλογιάννης που δημοσιεύτηκε στα «Δασικά χρονικά» (Τεύχος Δ/βρίου 1972), και από το όποιο πήραμε τις γραμμές αυτές.

8. Ο πλάτανος του «Αγίου Γερασίμου» στο ομώνυμο μοναστήρι, που βρίσκεται στους πρόποδες του Αίνου της Κεφαλλονιάς. Δέντρο με τεράστιες διαστάσεις έχει φυτευθεί πριν 400 χρόνια από τον πολιούχο της Κεφαλονιάς, όταν εμόναζε στο μοναστήρι.

Και τώρα μερικά από τα πλατάνια που αναφέρουν οι αρχαίοι χρόνοι:

9. Ο πλάτανος των Δελφών, δίπλα στην Κασταλία πηγή. Κάτω απ’ αυτόν μίλησε η Λητώ στα δυο παιδιά της, την Άρτεμη και τον Απόλλωνα και τα παρότρυνε να εξοντώσουν τον στοιχειωμένο Πύθωνα.

10. Ο Πλάτανος του Αγαμέμνονα στην Αυλίδα, που αναφέραμε στην αρχή της βιογραφίας.

11. Ο πλάτανος του Ιπποκράτη στην Κω. Σώζεται η τεράστια κουφάλα του. Κάτω από τον ίσκιο του έγραφε και δίδασκε τις αθάνατες υποθήκες του ο πατέρας της θεραπευτικής επιστήμης.

12. Ο πλάτανος του Παυσανία κοντά στο Αίγιο. Τον αναφέρει  αρχαίος ταξιδιωτικός συγγραφέας.

Στ.Αντ/Κεφαλονίτικα Νέα

Πηγές:

rizospastis.gr

wikipedia

dasarxeio.gr

υπουργείο Περιβάλλοντος

φωτό: www.momentsbook.com